Wacława Sobieskiego „Pańska buta” do „Rokoszu” Jacka Kaczmarskiego. Szlachta (nie) pracuje!


Hubert Czajkowski - Czarna szabla. Staropolski zwyczaj szlachecki. Nazwa pochodzi od koloru pochwy. Czarna barwa oznacza wysoki poziom w posługiwaniu się tą bronią, ukazywała gotowość do pojedynku i prawdopodobnie  łatwość w uśmiercaniu.

Hubert Czajkowski – Czarna szabla. Staropolski zwyczaj szlachecki. Nazwa pochodzi od koloru pochwy. Czarna barwa oznacza wysoki poziom w posługiwaniu się tą bronią, ukazywała gotowość do pojedynku i prawdopodobnie łatwość w uśmiercaniu.

„…Naród burzliwy, rokoszny, gotów rzucić się na władzę – oto pierwszy nasz wizerunek. Nasza pierwsza legenda piastowska zaczyna się buntem przeciw Popielowi i elekcją rokoszową Piasta. I odtąd idą wciąż rokosze, detronizacje, nowe elekcje, jedne po drugich: rokosz Masława, rokosz przeciw Bolesławowi Śmiałemu itp.

Pierwszy Polak, co ujął pióro, aby napisać nasze dzieje, mistrz Wincenty, uważa za ideał monarchy takiego władcę, co zniesie dobrotliwie policzek, jaki wymierzy mu jego poddany! Kronika ta roi się od ciągłych rokoszów i to do tego stopnia, że pewien pisarz, czytając ją na początku XIV w., zniecierpliwiony tym bezustannym łańcuchem buntów, wybuchnął w końcu gorzkim wyrzutem pod adresem Polaków i tak napisał na marginesie tej kroniki:

Artur Grottger - Szlachcic pod figurą

Artur Grottger – Szlachcic pod figurą

„Polacy, gdy się im jaki władca nie podoba, obierają sobie innego. Polacy z dawien dawna byli zawistni (zazdrośni), niestali, bawili się tak swymi władcami, jakby wielkanocnemi pisankami”.

„…O duchy
Jak wy do buntu i do zawieruchy
Skorzy! Zawsze, jak widzę. Polacy.
(Słowacki, „Samuel Zborowski”).

………………….

Z każdego Polaka wystrzela dusza rogata, czupurna, nieustępliwa, nie znosząca przymusu, ponad całość narodu się wynosząca, rozrywająca i przekraczająca zasadę solidarności; jak za dawnych czasów, tak i dziś niejednokrotnie jednostka wynosi się ponad ogół i rozdziera Polskę na sztuki. Wciąż jesteśmy jakby narodem sobków, który wyraził swego ducha, rozbijając sejm przez osławione „liberum veto”…

…Choć nie lubimy inicjatywy u innych i wpychamy ich na nowo w głąb bagna bierności, to jednak sami garniemy się do steru i chcemy panować, jak powiedział Herburt na sejmiku w r. 1588: „w Polsce każdemu się chce królować”, a jak mówi nasze przysłowie: „Każdy Polak rodzi się do korony” – uważa się sam za wcielenie Polski, za jej króla, za głównego jej wyraziciela. Nieźle Bakunin ujął charakter Mierosławskiego, kiedy powiedział Le demier mot, że on jest Ludwikiem XIV Polski. „La Pologne c’est lui”. Rozsadza nas wygórowana ambicja i duma.

Każdy chce u nas królować – powtarza Kalinka – „a nikt nie chce być posłuszny”. Nie znoszą Polacy przymusu, ograniczeń, zakazów. Nasz sławny „nierząd”, którym „Polska stoi”, wywodzi się stąd, że – „wolno w Polsce jak kto chce”.

Oczywiście, że ta wada najdobitniej zaznaczyła się śród szlachty (przysłowie„Panu wszystko wolno”), ale jest ona pra-polska, jest cechą i naszego włościanina, każdego Polaka. Słusznie pisze Dmowski w swej pięknej książce „Myśli nowoczesnego Polaka”, że dzisiejszy chłop wzbogacony wykazuje wszystkie dawne wady szlacheckie. Wzorem chłopa był pan i był w ogóle typem narodowym -ogólnopolskim. Podczas gdy typem Holendra, Szwajcara, Francuza był raczej mieszczanin, to typem Polaka był zawsze – szlachcic.

Swego czasu szlachta polska tak przerosła i przygasiła wszystkie inne warstwy, że typem Polaka stał się – Polonus – wąsal w kontuszu z karabelą. I za granicą Polaka uważali jako pana. W Rosji czy na Ukrainie zwą nas do dziś „panami”, wiarę katolicką „pańską”, a Prusacy w czasie wojny światowej zwali zaprzęgi polskie „panie-wagen”. Przyczyniło się może do tego, że w rozmowach Polacy nie używają ani „wy”, ani „oni”, ale „panie, pani”. Używali tych wyrażeń nawet wobec ojca i matki.

Artur Grottger - Warszawa - Chłop i szlachta

Artur Grottger – Warszawa – Chłop i szlachta

„Nie ma ulicznego żebraka w Polsce, który by był tak nędzny, żeby go dzieci jego nie zwały panem ojcem, a żonę jego panią matką”. Ton pański dominował i wśród nie-szlachty…

…Wszyscy bogatsi udawali panów, nie liczyli się z groszem, urządzali uczty, bankiety. W r. 1793 „w niedzielę na ulicy każdej po kilku pijanych”. „Pijatyka u wysokich i u niskich, mężczyzn i kobiet tak rozpowszechniona jak nigdzie na świecie… zwłaszcza lubią gorzałkę”. Już w r. 1575 nuncjusz Lippomano zauważa: „niejeden, aby się świetnie pokazać, wydaje więcej, niżeli pozwala stan jego majątku. Słowem Polacy lubią przepych i przesadzają w zbytkach”.

Inny nuncjusz Ruggiery pisze w r. 1565: „Szlachcic polski wydaje więcej, niż ma dochodu i dlatego prawie cała szlachta jest zadłużona… mało dba o porządne gospodarstwo”.

Pański gest kosztował nas wiele. Rosła buta pańska, ale kraj ubożał i popadał w ruin. Te pańskie zbytki i długi – to pęta, które coraz bardziej Polskę ściskały i dusiły. Pomimo to nie wszystko w tej butnej szlacheckiej tradycji należy napiętnować. Jeśli ta duma nie zwracała się przeciw Polsce samej, jeśli nie godziła w łono własnego społeczeństwa, ale rogami swymi bodła wroga zewnętrznego, to w takim razie była ona tarczą naszej niepodległości, bo zrzucała pęta obcej niewoli.

„Polak karku nie zegnie” – mówi przysłowie. Warszawa strącała obrożę i „urągała” carowi. Das stolze Volk – hardy naród – mówią Niemcy o nas.

Nawet i to straszne, przeklęte liberum veto – które tyle szkody wyrządziło wewnątrz kraju, o ile jednak zwróciło się przeciw najeźdźcom i rozbiorcom, mogło dodać skrzydeł naszemu duchowi narodowemu. Kiedy Reytan położył się na progu izby poselskiej i powiedział: „nie pozwalam” wbrew większości, która chciała uznać rozbiory, i stanął w obronie słabości naszej przeciw przemocy – wówczas jego głos nabierał wagi nie przez ilość ludzi, nie przez masę, ale mocą jego odwagi obywatelskiej – jego odwagi cywilnej, przez którą ocalał ho-nor narodu. Bezgraniczne ukochanie wolności nie pozwoliło Wybickim, Reytanom, Kościuszkom zgodzić się na niewolę i obalało wszelkie ugodowe projekty. Ono pasowało nas w końcu w Europie na czołowych rycerzy wolności, którzy o nią walczyli na barykadach stolic europejskich pod sławnym hasłem „za naszą i waszą”.

Nawet i owe rokoszowe porywy dawnych wieków, przyzwyczajające nas do ciągłego bezkrólewia, wyhodowały w nas najwcześniej bodaj w Europie poczucie narodowe republikańskie, nie wiążące się z jakąś dynastią czy tronem monarchicznym i przygotowało nas do przetrwania okresu rozbiorowego, w którym własnych królów nie stało. Zdaje się, jakby nawet czasem nasze niedomagania pod wpływem gorącego patriotyzmu przeradzały się w skrzydła naszego ducha narodowego.”

Źródło: „Myśl Narodowa”, 17/1926

Jako naród – podobnie, jak nasi Bracia-Węgrzy – dziedziczący jedyną w swoim rodzaju i przebogatą szlachecką kulturę oraz ducha rycerstwa Przedmurza – powinniśmy zrobić wszystko, co w naszej mocy, aby nareszcie odkłamać bezdennie głupie i jakże krzywdzące polską szlachtę, a ukute przez wrogów Narodu Polskiego stereotypy. Szlachta pracuje! [Tuba Cordis 1 XI A.D. 2015]

podobne: Staropolscy kondotierzy Lisowczycy, elearzy, Die Polnische Kosacken, Teufel und Bluthunde, homo lissovianus oraz: Wolność a niepodległość. Czy Polska jest niepodległa a Polacy wolni? a także: Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja. Marian Piłka: Nieodpowiedzialny patriotyzm i to: Targowiczanin herbu „Ciołek” i jego naśladowcy herbu „euro”. Milczące psy Katarzyny II

– Dosyć mamy tego, co było,
– Panowie szlachta! W górę czuby
– Nie da dobrocią się – to siłą
Strzec przed hetmanem praw swych zguby!
– Furda podpisy i układy!
– Kłamie inkaust, krew jest szczera!
– Układ, by powód był do zdrady,
Podpis jest, by się go wypierać!

– Dalej na Zamek!
– Dalej! Dalej!
– Precz z hetmanem!
– Precz!
W potrzebie wzywa nas ku chwale
Pospolita Rzecz!

Niech z czeluści piekieł bestie
Wyciągają ku nam szpony;
Hufce bronią nas niebieskie,
Świetliste bastiony.
Niech diabelskim wynalazkom
Bije ciemny świat pokłony,
Nas czekają z bożą łaską
Niedoczesne trony

– Dosyć mamy tego co jest!
– Panowie szlachta! Do pałaszy!
– Starczy po gardle ostrza gest
A kundel kanclerz się wystraszy!
– Furda odezwy, sądy, pozwy,
– Łżą płaczki, żeśmy rokoszanie!
– Ich matactw my ofiarne kozły
Padnie kraj, jeśli nas nie stanie!

– Dalej na wieżę!
– Dalej! Dalej!
– Precz z kanclerzem!
– Precz!
W potrzebie wzywa nas ku chwale
Pospolita Rzecz!

Niech z czeluści piekieł bestie
Wyciągają ku nam szpony;
Hufce bronią nas niebieskie,
Świetliste bastiony.
Niech diabelskim wynalazkom
Bije ciemny świat pokłony,
Nas czekają z bożą łaską
Niedoczesne trony

– Dosyć mamy tego, co będzie!
– Panowie szlachta! Do buławy!
– Niech jeden z nas na tronie siędzie
I weźmie w ręce nasze sprawy!
– Uniesiem razem władzy ciężar
W zamian ojczyzny skarbiąc miłość!
Wiedział nasz pradziad jak zwyciężać,
Niech zatem będzie tak, jak było!

– Dalej na szańce!
– Dalej! Dalej!
– Precz z pomazańcem!
– Precz!
W potrzebie wzywa nas ku chwale
Pospolita Rzecz!

Niech nam obce chwalą wzory
Niemce, Szwedy, Angielczyki –
Nie nauczą nas pokory
Czarcie ich praktyki!
Niechaj słucha się litery
Kto się nie ma za człowieka,
Nas za wiarę w zapał szczery
Wiekuistość czeka!

4.2.1993 Jacek Kaczmarski – Rokosz (muzyka) poprzednio: Jacek Kaczmarski: „Dylemat”

podobne: „Elekcja” do obrazu Jana Matejki  oraz: „Dobre rady Pana Ojca” czyli „Nauka patriotyzmu”

Zapisz.org

Kto wchodzi do królewskiej Katedry na Wawelu, uderza jego wzrok nie aureola monarszej korony, ale blask srebrnej trumny tego świętego narodowego, co zerwał się do walki – z okrutnym tyranem. Ledwo wychylając się z pomroków pra-dziejów, już mieliśmy w sobie pewne skłonności wrodzone – do rokoszu. Już pisarz współczesny Chrobremu Dytmar podnosi, że ten władca „musi z swym ludem postępować jak z wołem i smagać go jak ociężałego osła i że w ogóle panujący bez ciężkich kar nie da sobie rady z tym ludem, jeśli chce być sam cały”.

Naród burzliwy, rokoszny, gotów rzucić się na władzę – oto pierwszy nasz wizerunek. Nasza pierwsza legenda piastowska zaczyna się buntem przeciw Popielowi i elekcją rokoszową Piasta. I odtąd idą wciąż rokosze, detronizacje, nowe elekcje, jedne po drugich: rokosz Masława, rokosz przeciw Bolesławowi Śmiałemu itp.

Pierwszy Polak, co ujął pióro, aby napisać nasze dzieje, mistrz Wincenty, uważa za ideał monarchy takiego…

View original post 1 095 słów więcej

Advertisements

10 comments on “Wacława Sobieskiego „Pańska buta” do „Rokoszu” Jacka Kaczmarskiego. Szlachta (nie) pracuje!

  1. Pingback: „Na sumieniu Polski ciąży wiele grzechów przeciwko sobie, ale ani jeden przeciwko innym narodom.” Aleksijewicz: człowiek postsowiecki jest agresywny i bezwzględny. | Łódź Odysa

  2. Pingback: Mesjanizm i człowiek sowiecki w polskiej duszy. | Łódź Odysa

  3. Pingback: Unia w Horodle jako dziedzictwo polskości, oraz Feliks Koneczny o Polsce między Wschodem a Zachodem. Czy można być cywilizowanym na dwa sposoby? | Łódź Odysa

  4. Pingback: Magistra vitae czyli… Pozytywistyczna Wizja Polski w historii i literaturze kontra romantyczna histeria rymkiewiczowskiego rewolucyjnego patriotyzmu. | Łódź Odysa

  5. Pingback: Czego uczy nas Konstytucja 3 maja i kto powinien siedzieć na miejscu „Stańczyka” (Matejki).”Kasandra” Jacka Kaczmarskiego. | Łódź Odysa

  6. Pingback: (NIE)odpowiedzialni za państwo. Dwa oblicza Sarmatów i Quincunx Orzechowskiego czyli Wielka Polska Katolicka. | Łódź Odysa

  7. Pingback: Coryllus o drugoplanowych bohaterach trylogii Sienkiewicza. Kaczmarski: „Pan Wołodyjowski” i „Pan Kmicic”. | Łódź Odysa

  8. Pingback: Rokosz i Elekcja, Hitchcock i histeria, Trump(y) i trąf(y) czyli rozgrywanie tłumu w służbie demokracji. | Łódź Odysa

  9. Pingback: Styczeń 1863 w służbie rewolucji czyli wyzwolenie z rozumu i własności… „Był sobie kraj…” | Łódź Odysa

  10. Pingback: O stawianiu wozu przed wołem czyli o treściach ukrytych naprawdę. „Pokot”, „Wielka Lechia”, „słowiańszczyzna” i folklor jako propaganda specjalnej (o Polaków) troski | Łódź Odysa

Dodaj komentarz (byle bez epitetów i wulgaryzmów)

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s